Улаанбаатар хотын ханиад томуу өвчний тохиолдлын 55%-ийг 5 хүртэлх насны хүүхдүүд эзэлж байна. Үүний үндсэн шалтгаан нь Улаанбаатар хотын нягтаршил, цаг агаарын өөрчлөлт, агаарын бохирдолтой шууд холбоотой дохио юм. Хотын нягтаршил ихтэй байдал нь хүүхдэд цэцэрлэг, нийтийн тээвэр, худалдааны төв зэрэг битүү орчинд халдвар үржиж, тархах таатай нөхцөл болгодог.
Нөгөө талаар цаг агаарын огцом өөрчлөлт, агаарын бохирдол нь амьсгалын замыг цочроож, өвдөх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. 0–5 насанд хүүхдийн амьсгалын зам нь мэдрэг, хөгжиж буйгаас гадна, дархлаа тогтолцоо эмзэг тул халдварт өртөх эрсдэл өндөр. Мөн бага насны хүүхдийн хувьд ах эгч болон бусад насанд хүрэгчдээс халдвар авч, илүү хүндээр өвдөх тохиолдол их байдаг. Тиймээс удахгүй эхлэх хичээлийн улиралд зориулж сурагчдын амралтаар дархлаа дэмжих 10 аргийг танилцуулъя.
1) Шим тэжээлтэй тэнцвэртэй хооллолт:
“Өдөр бүр 5 өөр өнгө” Дархлааны эсүүд сайн ажиллахад уураг, амин дэм, эрдэс, антиоксидант хэрэгтэй. Жимс, ногоо нь эдгээрийн гол эх үүсвэр бөгөөд өдөрт дор хаяж 5 өөр төрлөөс идэхийг зөвлөдөг.
Анхаарах зүйл: Жимсний шүүс нь бүхэл жимстэй адил биш. Бүхэл жимс нь эслэг ихтэй тул амархан цадаж, гэдэсний хэвийн үйл ажиллагааг дэмждэг.
2) Биеийн 70%-ийг ус эзэлдэг
Биед шингэн дутагдвал салст бүрхэвч хуурайшиж, ам, хамар, хоолойн өөрийгөө хамгаалах үйлдэл сулардаг. Мөн ядрах, толгой өвдөх, өтгөн хатах зэрэг амралтын үеийн нийтлэг зовуурь нэмэгддэг. Тиймээс шингэн сайн нөхөхийн тулд:
- Өглөө босоод 1 аяга бүлээн ус
- Гадаа тоглох/дасгал хөдөлгөөний дараа заавал усаа нөхөж уух
- Ус уухаа мартдаг хүүхдэд: жижиг савтай ус бэлдэж, тоглоомчилсон аргаар 2-3 цаг тутам хамтдаа ус нэмж уух
Анхаарах зүйл: Хийжүүлсэн ундаа, чихэрлэг цай нь хэдий ус агуулдаг боловч сахар нь дархлаанд муугаар нөлөөлдөг.
3) Нойр дархлааг сэргээнэ
Нойр дутуу үед биеийн нөхөн сэргэлт, дааврын зохицуулга, анхаарал төвлөрөл, сэтгэл зүйд сөрөг нөлөө илэрдэг. Сурагчдын хувьд, насны ангиллаар:
- 6–12 нас: 9–12 цаг
- 13–18 нас: 8–10 цаг өдөр бүр чанартай нойр авахыг зөвлөдөг.
Чанартай нойр авахын тулд
- унтахаас 1 цагийн өмнө дэлгэц ашиглахгүй байх
- Оройд сахар, кофеин агуулсан зүйлс хэрэглэхгүй багасгах
4) Идэвхтэй хөдөлгөөн
Дасгал хөдөлгөөн нь цусны эргэлт, амьсгалын багтаамж, сэтгэл санаанд эерэг нөлөөлдөг. Хөдөлгөөн багасахад биеийн чийрэгжилт буурч, бие амархан ядардаг.
- Өдөр бүр 30–60 минут: алхалт, дугуй, гүйх, дээс, бөмбөг, бүжиг
- “Гэр бүлийн 20 минутын дасгал”: 10 суулт + 10 суниалт (насанд нь тохируулж) + 1 минут планк гэх мэтээр хамтдаа цагийг өнгөрөөх
- Гарах боломжгүй үед сунгалт, йог, хөгжөөнтэй дасгалын бичлэгээр хамтдаа хийх зэргээр өдөр тутам идэвхтэй хөдөлгөөн хийгээрэй.
5) Витамин Д
Витамин Д нь дархлааны үйл ажиллагааг дэмждэг тухай судалгаанууд ихээр хийгдсэн байдаг. Тиймээс өдрийн цагаар хүүхдийг гадаа тоглуулах нь чийрэгжүүлэхээс гадна дархлаанд нөлөөлдөг. Хэрвээ боломжгүй бол тосон суурьтай витамин Д нэмэлтээр уухыг зөвлөж байна.
6) Стресс, сэтгэл зүй
Хүүхэд бүрт өөрийн насанд нь их бага хэмжээгээр стресс илэрдэг. Стресс ихсэхэд унтах, хооллох, хөдөлгөөн хийх хүсэл буурч, өдөр тутмын хэвшил алдагддаг. Заримдаа найзуудтайгаа уулзахгүй , гэрээс гарахгүй байх зэрэг нь стрессийн шалтгаан болж ч болдог. Тиймээс хамтдаа цагийг өнгөрүүлж, хүүхэдтэйгээ сайтар ярилцаарай.
7) Гэр бүлийн дархлаа дэмжих Септилин
Септилин нь дархлааны эсүүдийг идэвхжүүлж халдварт өртөхөөс сэргийлдэг. Мөн ханиад болон томуу туссан үед үрэвслийн эсрэг үйлдэлтэй тул, өвчний хүндрэлээс сэргийлж, эдгэрэлтийг түргэсгэдэг. Эмийн ургамлыг нийлүүлэн шахмал болон сироп хэлбэрт оруулсан тул нярай үеэс эхлэн уух боломжтой.
8) Дэлгэцийн хэрэглээг хянах:
“Нойр + хөдөлгөөн + зан төлөвт шууд нөлөөлдөг” Дэлгэцийн хэрэглээ ихсэх нь оройтож унтах, хөдөлгөөн багасах, хоол их идэх, анхаарал төвлөрөл бууруулах зэрэг нөлөө үзүүлдэг. Мөн цаашид суурь 3 хэрэглээ болох нойр–хоол–хөдөлгөөн алдагдаж, дархлаанд сөргөөр нөлөөлнө.
- Өдөрт тогтсон “дэлгэцийн цаг”-тай болох
- Орондоо утас авч орохгүй байх
- Дэлгэцийн хэрэглээний оронд: ном уншиж, зураг зурах, хоол хийхэд туслах, гэрийн ажил хийх зэргээр цагийг өнгөрөөгөөрэй.
